Molekularna mimikra to naukowy zwrot mówiący „podobieństwo cząsteczkowe”. Używane jest w odniesieniu do przeciwciał, które rozpoznają dwie cząsteczki, najczęściej białka, na bazie podobnej budowy. Jedna z nich jest tą „właściwą”, ciałem obcym, druga jest rozpoznawana „przez przypadek”.

Co to znaczy?

Molekularna mimikra to naukowy zwrot mówiący „podobieństwo cząsteczki”. Termin ten odnosi się przede wszystkim do białek, a podobieństwo dotyczy ich struktury.

Białko ma strukturę I-rzędową, czyli pewną określoną kolejność danych aminokwasów. Dane sekwencje aminokwasów tworzą już trójwymiarowe struktury II-rzędu. Są to helisy, harmonijki i zakręty. Struktura II-rzędowa układa się już w bardziej skomplikowany kształt trójwymiarowy i w funkcjonalnie czynne białko. Jest to struktura III-rzędowa.

W gruncie rzeczy nie ważne jest czy podobna jest sekwencja aminokwasów dwóch białek, czy też ich trójwymiarowa struktura. W ten czy inny sposób oba są podobne na tyle, że mogą być rozpoznawane przez to samo przeciwciało.

Molekularna mimikra to nazwa na zjawisko podobieństwa jednego białka do drugiego.

Przeciwciała powinny w zasadzie rozpoznawać tylko jedno białko (antygen) na podstawie jego struktury. Nie jest jednak fizycznie możliwe, by przeciwciała zetknęło się z całym, dużo większym od siebie białkiem. Łączy się i rozpoznaje więc tylko mały fragment białka. Ten fragment całości to epitop. Białek jest ogromnie dużo. Nic więc dziwnego, że ich fragmenty, epitopy, mogą być podobne.

Z tego to właśnie powodu przeciwciało może rozpoznać i przyczepić się do białka identycznego z innym w danym miejscu, ale już kompletnie innym w pozostałych miejscach. Molekularna mimikra to zasada na której następują reakcje krzyżowe, czyli rozpoznawanie dwóch lub więcej białek przez to samo przeciwciało.

Co może powodować autoimmunologię?

Białka „własne” nie są atakowane przez układ odpornościowy. Można to nazwać swego rodzaju „tolerancją” na siebie. Taka tolerancja powstaje podczas rozwoju limfocytów T i B w grasicy i szpiku. Obce białka wywołują jednak reakcję. Powiedzmy więc, że obce białko A może spotkać się z komórką limfocytu. Rozpoznane będzie jako białko „do zniszczenia”. Będzie więc zwalczone.

Molekularna mimikra to droga do chorób z autoimmunologii.

Problem pojawia się, gdy epitop (fragment) rozpoznawany przez przeciwciało jest identyczny do fragmentu własnego białka. Przeciwciało takie łączy się z białkiem i oznacza go „do usunięcia”. Białko jest zazwyczaj częścią komórki, a więc i cała ona jest przeznaczona do zabicia.

Powstaje reakcja zapalna, np. przeciwko tarczycy, która będzie powoli niszczona. Specjalne komórki odpornościowe, cytotoksyczne limfocyty T, systematycznie zabijają kolejne komórki własnego ciała. To jest właśnie autoimmunologia.

Wirusy i inne infekcje mogą wywołać chorobę autoimmunologiczną.

Co jednak może wywołać taką sytuację? Jedynie obce białko lub inna obce cząsteczka, która dostała się do wnętrza organizmu. Może to być cząsteczka znajdujące się w jedzeniu, która przeniknęła przez nieszczelną barierę jelitową lub jakąkolwiek inną barierę broniącą dostępu do organizmu.

Inne możliwości to wirusy (a raczej ich składniki), takie jak wirus Epsteina-Barra, herpes simplex virus 1, wirus coxsackie B i wiele innych. Indukcja autoimmunologii takimi infekcjami była intensywnie badana na przełomie wieków. Oprócz tego możliwe są infekcje bakteryjne i cząsteczki zawarte w środowisku zewnętrznym, z którym styka się człowiek (w powietrzu, wodzie, itp.)

Podejrzana dieta

Na infekcje jest rada. Jest nią higiena. Można zapobiegać infekcjom na różne sposoby. Zaledwie parę z nich to mycie rąk, czyszczenie zębów, mycie ciała (aczkolwiek niewskazana jest przesada), wspomaganie układu odpornościowego (witamina C lub D), itp.

Drugim źródłem obcych cząsteczek, oprócz opisanych wyżej infekcji, jest to co jemy. A to co jemy ma szansę przeniknąć do krwi tylko przy nieszczelnej barierze jelitowej. Tak niestety często jest, w związku z mnogością czynników, które ten stan powodują.

Dwa najbardziej podejrzane artykuły żywnościowe mogą z łatwością przez nią przeniknąć i wywołać autoimmunologię. To zboża glutenowe (produkty z mąki i kasze) i mleko (białka mleka: alfa-, beta-, kappa-kazeiny i butyrofilina).

Czynnikami dietetycznymi,  wywołującymi autoimmunologię, jest gluten i białka mleka.

Można by wymienić, która z wymienionych kategorii zawartych w typowej diecie zwiększa ryzyko danych chorób. Glutenowi przypisuje się autoimmunologiczne zapalenie tarczycy, opryszczkowate zapalenie skóry, osteoporozę, bezpłodność czy też celiakię oraz szereg schorzeń neurologicznych (stwardnienie rozsiane, ataksja glutenowa, neuropatie). Z drugiej strony mleko bardziej odpowiada za powstanie reumatoidalnego zapalenia stawów lub cukrzycy typu I.

Prawda jest jednak taka, że obie kategorie zwiększają ryzyko chorób autoimmunologicznych generalnie. Pszenica ma tu tylko większe i bardziej  niekorzystne działanie. Czyli jakie choroby są powiązane z jedzeniem wymienionych produktów konkretnie?

  • stwardnienie rozsiane
  • toczeń
  • alergie
  • choroba Crohna

Mało? Wyślę, że wystarczy by uprzykrzyć znacząco życie, choć tu jest dokładniejszy spis. Oprócz tego warto zwrócić uwagę na białka aquaporyny, zawarte w pomidorach, kukurydzy, szpinaku i soi. Te odporne na temperaturę i trawienie białka są odpowiedzialne za kanałopatię zwaną neuromyelitis optica.

Podsumowanie:

  • Molekularna mimikra to zjawisko podobieństwa cząsteczek chemicznych
  • Białka „obce” są wykrywane i niszczone.
  • Białka „własne” są podobne do „obcych” i z powodu tej mimikry molekularnej, mogą być niejako „przypadkiem” zniszczone. To jest podstawa powstawania chorób autoimmunologicznych.

 

Literatura:

Czynniki infekcyjne:

Oldstone, M.B.A., 1998. Molecular mimicry and immune-mediated diseases. FASEB, 12.

Czynniki dietetyczne:

Vojdani, A., 2015. Molecular mimicry as a mechanism for food immune reactivities and autoimmunity. Alternative therapies in health and medicine, 21 Suppl 1, pp.34–45.

Przeciwciała przeciwko gliadynie zwalczają szereg innych „własnych” białek:

Krupičková, S. et al., 1999. Identification of common epitopes on gliadin, enterocytes, and calreticulin recognised by antigliadin antibodies of patients with coeliac disease. Gut, 44, pp.168–173:

Zjawisko mimikry molekularnej  celiakii:

Tuckova, L., Tlskalova-Hogenova, H. & Kocna, P., 1995. Molecular Mimicry as a Possible Cause of Autoimmune Reactions in Celiac Disease? Cellular Immunology and Immunopathology, 74(2).

Lundin, K.E., 1999. Cross-reacting antibodies in coeliac disease? Gut, 44(2), pp.151–2.

Reklamy

Skomentuj

Proszę zalogować się jedną z tych metod aby dodawać swoje komentarze:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s